Διονύσης Σαββόπουλος & Κ. Χατζής - Αυτούς που βλέπεις

Σαντιάγο-Θεοδωράκης-Πανδής-Sandiago-Theodorakis-Pandis

ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Ο Πλάτων θεωρούσε ότι η ψυχή είναι τριμερής και αποτελείται από το Επιθυμητικό, το Θυμοειδές (Συναίσθημα) και το Λογιστικό (Λογική), τόνιζε δε ότι το Λογιστικό οφείλει να άρχει. Η Αρχή του Λογιστικού εξασφαλίζει την ενότητα της ψυχής.

Ο ιρλανδός φιλόλογος Eric Dodds, στο κλασικό βιβλίο του “The Greeks and the Irrational” (Οι Έλληνες και το Παράλογο),  υποστηρίζει ότι ο ελληνικός ορθολογισμός που αναπτύχθηκε τον 4^Ο αιώνα π.Χ. υποχώρησε στη συνέχεια λόγω της ουσιαστικής κατάργησης της Πόλης – Κράτους, της εξαφάνισης της συνείδησης Πολίτη και της αποκλειστικής επικράτησης σχέσεων οικογενειακού τύπου. Έτσι, στους Ελληνιστικούς Χρόνους αναπτύσσεται μια άλλου είδους αλληλεγγύη που δεν είναι η Πολιτική αλλά η Θρησκευτική. Η Λογική εξοβελίζεται και κυριαρχεί το Συναίσθημα και η Θρησκευτική Πίστη που δεν αφήνει χώρο στην Ελευθερία.

Η Λογική απεχθάνεται τις αντιφάσεις, το Συναίσθημα τις αγκαλιάζει. Όταν, για παράδειγμα, ένας λαός απειλείται από λιμό, η Λογική προσπαθεί να βρει  ρεαλιστικές λύσεις. Αντίθετα, το Συναίσθημα προσβλέπει στο μάννα εξ ουρανού, κάνει την επιθυμία παράλογη πραγματικότητα θρησκευτικού τύπου.

Ελευθερία σημαίνει ότι ο άνθρωπος παίρνει τις αποφάσεις του μόνος του και ως εκ τούτου έχει την απόλυτη ευθύνη. Η Ευθύνη είναι πράγμα μοναχικό και φοβιστικό (Έριχ Φρομ – Ο φόβος για την Ελευθερία).

Η Λογική αγαπάει την Ευθύνη διότι δεν βασίζεται σε έξωθεν παρεμβάσεις, δεν περιμένει την βοήθεια του Θεού. Προσοχή, μπορεί να μην την αρνείται, να την θεωρεί καλοδεχούμενη αλλά δεν βασίζεται σε αυτή. Ο άνθρωπος έχει την ευθύνη και όχι ο Θεός. Εφόσον λοιπόν η Λογική αγαπάει την Ευθύνη, αγαπάει και την Ελευθερία.

Το Συναίσθημα όταν είναι μόνο του, όταν δεν υποτάσσεται στη Λογική, φοβάται την Ελευθερία και αρνείται την Ευθύνη. Στις κρίσιμες καταστάσεις και στις δυσκολίες, η οργή στρέφεται κατά πάντων εκτός εαυτού και εμπιστοσύνη δίνεται σε όποιον υποσχεθεί οτιδήποτε αρεστό, ανεξάρτητα από αντιφάσεις. Όταν ο υποσχόμενος αδυνατεί, φυσιολογικά, να πραγματοποιήσει τις υποσχέσεις, απλά αποτελεί τον καινούργιο στόχο της οργής και έπεται συνέχεια με άλλον υποσχόμενο. Ο συναισθηματικός άνθρωπος, χωρίς λογική, χρειάζεται την πίστη.

Ο ελληνικός ορθολογισμός σκίρτησε και πριν την Πτώση του Βυζαντίου αλλά δεν πρόφτασε να βλαστήσει στο πάτριον έδαφος. Επιχείρησε πάλι προς το τέλος της Τουρκοκρατίας και μετά την Παλιγγενεσία αλλά δεν επικράτησε.

Σήμερα, σε περίοδο καθολικής κρίσης, σε ένα σταυροδρόμι μεταξύ Λογικής, Ελευθερίας και Ευθύνης από τη μια μεριά και υποταγής σε ένα ζοφερό Ασυνείδητο από την άλλη, ο ελληνικός ορθολογισμός καλείται εσπευσμένα να υψώσει το ανάστημά του. Αν δεν το κατορθώσει μάλλον θα έχει απολέσει την τελευταία του ευκαιρία και θα έχει αφήσει την Πατρίδα στο έλεος των δαιμόνων της.           

ΟΙ ΖΟΡΙΚΟΙ

Χθες μαζευτήκαμε στο σπίτι μιας φίλης και ήταν ωραία. Ζόρικοι τύποι όλοι. Όχι υποχρεωτικά από εκείνους που τρομοκρατούν και πληγώνουν τους άλλους. Όταν εγώ λέω ζόρικοι, εννοώ αυτούς που δεν φοβούνται να δείξουν τις πληγές τους.

ΣΤΟΝ ΞΑΔΕΡΦΟ ΜΟΥ

Η τελευταία ταινία για την οποία μιλήσαμε με τον Γιώργο ήταν το "Imitation Game". Εκείνος την είδε και του άρεσε, εγώ δεν την είχα δει ακόμη.

Το μότο της ταινίας είναι "αυτοί που δεν φαντάζεσαι μπορούν να κάνουν πράγματα που δεν έχεις φανταστεί". Ένας απ' αυτούς ήσουν κι εσύ ξάδερφε.

ΣΕ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΓΙΑ ΟΛΑ ΝΙΚΟΛΑ ΡΟΜΠΟ

Μου 'ρχεται και μου ξανάρχεται στο μυαλό η πικρή ατάκα του Τριπολίτη: Το αγαπημένο μας ποτό έγινε το κονιάκ. Γεράσαμε φίλε Κώστα και αποχαιρετάμε: Πρώτα ο Πάνος, μετά η Νίλντα, ο Χασιάκος, ο Αντρέας ο Τσαμήτας, ο Γιώργος. Και τώρα ο Νίκος.

Ο Νίκος, ο παθιασμένος αρχιτέκτονας, παραγωγικός, γεμάτος ιδέες πρωτοπόρες και λαμπρές. Μα πάνω απ' όλα άνθρωπος που ξεχείλιζε από αγάπη, την ουσία της εφήμερης ύπαρξής μας. Αγάπη για την γνώση, για την επιστήμη, για την τέχνη, για τη ζωή, για τον άνθρωπο.

Τον Νίκο τον ταλαιπώρησε για χρόνια η βασανιστική νόσος του Πάρκινσον. Τον ταλαιπώρησε πολύ αλλά δεν τον εξουθένωσε. Όπως ακριβώς έγινε με τον άλλο μεγάλο απόντα, τον Πάνο Κοκκαλιάρη. Ανεπανάληπτοι και οι δύο.

Ο Νίκος υπήρξε καλός πατέρας για την κόρη του Κατερίνα και καλός σύζυγος για την γυναίκα του Αφροδίτη-Μαρία. Μα το μεγαλείο της ψυχής του φάνηκε στην αγάπη του, την φροντίδα του και την αδιάκοπη στήριξή του στους γιους της Αφροδίτης και δικούς μου γιους, τον Έκτορα και τον Χρήστο. Ο Νίκος ήταν κάτι παραπάνω από δεύτερος πατέρας. Ήταν φίλος, ήταν μέντορας.

Θα σε ευχαριστώ για πάντα Νικόλα Ρόμπο. Και σε παρακαλώ φίλε να με επισκέπτεσαι πού και πού στα όνειρά μου να τα λέμε, γιατί πάντα ο διάλογος μαζί σου ήταν απόλαυση.

Γιώργος Αιμ. Σκιάνης : "Το κομμάτι του Μήτσου"

Ο ορισμός της φιλίας¹

Ας πούμε τώρα ποιους αγαπούν οι άνθρωποι και θέλουν να τους έχουν φίλους τους και ποιους μισούν², καθώς και για ποιον λόγο³ –αφού όμως πρώτα δώσουμε τον ορισμό της φιλίας και της αγάπης. Ας δεχθούμε, λοιπόν, ότι αγαπώ κάποιον και θέλω να τον έχω φίλο μου θα πει θέλω γι' αυτόν καθετί που το θεωρώ καλό, όχι για να κερδίσω κάτι ο ίδιος, αλλά αποκλειστικά για χάρη εκείνου· κάνω μάλιστα και ό,τι μπορώ για να αποκτήσει αυτά τα καλά εκείνος⁴. Φίλος είναι το πρόσωπο που αγαπά με τον ίδιο τρόπο που είπαμε και αγαπιέται με τον ίδιο τρόπο: όσοι πιστεύουν ότι η σχέση τους είναι αυτού του είδους, θεωρούν ότι είναι φίλοι⁵. Με όλα αυτά να τα έχουμε δεχτεί, καταλήγουμε πια –υποχρεωτικά– στο ότι φίλος είναι αυτός που χαίρεται με τα καλά και λυπάται με τα δυσάρεστα που συμβαίνουν στον φίλο του – και αυτό όχι για κανένα άλλο λόγο παρά μόνο για χάρη εκείνου⁶.

(Ἀριστοτέλης, Ρητορική, Β, 1380b 35-1381a 10) - Από ανθολογία κειμένων Γ΄ Τάξης Γυμνασίου.

Η ωραιότερη παρέα που υπήρξε ποτέ κλείνει φέτος σαράντα χρόνια, επέτειος που σφραγίστηκε δραματικά από την απώλεια του αγαπημένου και ξεχωριστού Γιώργου Σκιάνη του Αιμιλίου. Αφιερωμένη στη μνήμη του είναι η αναδημοσίευση μιας συγκινητικής ανάρτησής του στο blog "Άτακτος Λόγος". Πρόκειται για ένα απέριττο μήνυμα παντοτινής, πραγματικής φιλίας.

Δευτέρα, 5 Ιανουαρίου 2015

Το κομμάτι του Μήτσου

Το καλοκαίρι του 2002 ήταν ζόρικο για μένα. Η Νίλντα είχε ήδη φύγει για Φιλιππίνες, μαζί με το παιδί, αναζητώντας μια λύση για την προϊούσα επιδείνωση της όρασής της. Εγώ ετοιμαζόμουν να την επισκεφτώ για να δούμε από κοντά τί θα έπρεπε να κάνουμε. Και κάπου τέλη Ιουνίου με αρχές Ιουλίου έρχεται το μοιραίο για τη 17 Νοέμβρη: η βόμβα σκάει στα χέρια ενός μέλους της και αρχίζουν οι συλλήψεις και οι ανακρίσεις. Την πρώτη βδομάδα παρακολουθούσα παθητικά από την τηλεόραση τα τεκταινόμενα, έχοντας την αίσθηση ότι δε με αφορούσε αυτή η ιστορία. Αμ δε... κάποιο Σάββατο βράδυ, εκεί που έβλεπα ειδήσεις, ακούω για πρώτη φορά ότι καταζητείται ένας παλιός, σχεδόν ξεχασμένος φίλος, που είχα χάσει τα ίχνη του για δεκαετίες. Παρά λίγο να πεταχτώ όρθιος από την πολυθρόνα. Ξάφνιασμα για το μαντάτο. Και κάποια ανησυχία ότι μέσα στην αναμπουμπούλα μπορεί οι διωκτικές αρχές να ενοχλούσαν παλιούς φίλους και γνώριμους, οπότε θα έπρεπε να αποδείξω ότι δεν είμαι ελέφαντας.

Αυτή τη φορά όμως η αστυνομία έδειχνε σίγουρη για το πώς να πορευτεί και δεν έπιανε «συνήθεις υπόπτους» στο βρόντο. Όσο για μένα, προς το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου ήμουν ήδη στις Φιλιππίνες και είχα άλλους πονοκεφάλους να διαχειριστώ. Τον Αύγουστο, λίγες μέρες μετά την επιστροφή μου από το ταξίδι, μαθαίνω ότι ο Δημήτρης παραδόθηκε αυτοβούλως στη ΓΑΔΑ. Μήπως είχε και που να πάει έτσι όπως είχαν έρθει τα πράγματα;

Τη δίκη της 17 Νοέμβρη την παρακολούθησα από τις εφημερίδες. Και την απολογία του Δημήτρη, Ιούλιο του 2003 πια, τη διάβασα στο αεροπλάνο, καθοδόν πάλι προς Φιλιππίνες. Η απολογία αυτή είχε συγκινήσει το ακροατήριο, εμένα όμως με άφησε με ερωτηματικά. Η χαρακτηριστική του ρήση ότι «οι ενέργειές μας μιλούν από μόνες τους» δε μου ήταν καθόλου πειστική. Στην πραγματικότητα, ουκ ολίγες φορές είχα δυσφορήσει, ή και αγανακτήσει με τις ενέργειες αυτής της οργάνωσης. Ωστόσο για δυο πράγματα είχα πειστεί: α) ότι ο Δημήτρης δεν ήταν πράκτορας της ασφάλειας, ή της ΕΥΠ, ή της CIA, όπως διατυμπάνιζαν διάφοροι συνωμοσιολόγοι, τρομοκρατολόγοι και λοιποί αναλυτάδες της συμφοράς β) ότι η ένοπλη δράση του δεν υπαγορεύτηκε από δολοφονικά ένστικτα ή από το κυνήγι των προνομίων και του χρήματος, αλλά από μια πολιτική αντίληψη που σημάδεψε πολλούς αριστερούς, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου, σε εποχές που η επανάσταση φαινόταν εφικτή, και που άφηνε τα απόνερά της σε βάθος δεκαετιών.

Το καλοκαίρι του 2004 επέστρεψαν η Νίλντα και το παιδί από τις Φιλιππίνες. Επιτέλους, θα ζούσαμε σαν οικογένεια. Και μια από τις οικογενειακές τελετές είναι και η κοπή της πίτας την παραμονή της πρωτοχρονιάς. Εκείνη λοιπόν την πρωτοχρονιά του 2005 είμαστε σπίτι και εγώ, ως αρχηγός της οικογένειας, μοίραζα τα κομμάτια στους παρευρισκόμενους. Κάπου εκεί διαπίστωσα ότι περίσσευε ένα. Για ποιόν να ήταν άραγε; Τότε μου ήρθε η φαεινή ιδέα: «το κομμάτι είναι για ένα φίλο που βρίσκεται στη φυλακή» είπα στην ομήγυρι, χωρίς να δώσω άλλες εξηγήσεις.

Τα επόμενα χρόνια, η σεμνή τελετή γινόταν στο ίδιο μοτίβο. Πάντα φρόντιζα να αφήσω ένα κομμάτι για το Δημήτρη. Ο καιρός κυλούσε, με τις περιπέτειες υγείας, με τις στενοχώριες και με την ελπίδα ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Με το Δημήτρη δεν είχα ποτέ καμμια επαφή, όμως πάντα τον θυμόμουν τις πρωτοχρονιές. Ένα κομμάτι του εαυτού μου είναι κι’αυτός, έστω και αν οι δρόμοι μας είχαν χωρίσει από νωρίς, έστω και αν κατά βάθος ποτέ δεν τον είχα γνωρίσει καλά. Και φτάνουμε στη φετινή πρωτοχρονιά του 2015. Βαρύ το κλίμα, η Νίλντα έχει πεθάνει εδώ και μερικές βδομάδες. Στο σπίτι μόνοι μας, εγώ και η κόρη μου. Να κόψουμε την πίτα.

Να και το κομμάτι του φυλακισμένου.

--Μα πώς επιτέλους τον λένε αυτό το φίλο σου και τί έχει κάνει; Ρωτάει η μικρή.

--«Δημήτρης Κουφοντίνας. Ήταν στη 17 Νοέμβρη», της απαντώ.

--Ώστε αυτός είναι; Κι’εγώ που νόμιζα ότι θα ήταν κάποιος που τον είχαν μέσα για χρέη

--..........

--Αυτός είναι που έγραψε και το βιβλίο, ε; Θα το διαβάσω.

--«Να το διαβάσεις. Αξίζει τον κόπο».

Γιώργος Αιμ. Σκιάνης

   

Αναρτήθηκε από Άτακτος Λόγος στις 12:39 μ.μ. 2 σχόλια: