Γιώργος Αιμ. Σκιάνης : "Το κομμάτι του Μήτσου"

Ο ορισμός της φιλίας¹

Ας πούμε τώρα ποιους αγαπούν οι άνθρωποι και θέλουν να τους έχουν φίλους τους και ποιους μισούν², καθώς και για ποιον λόγο³ –αφού όμως πρώτα δώσουμε τον ορισμό της φιλίας και της αγάπης. Ας δεχθούμε, λοιπόν, ότι αγαπώ κάποιον και θέλω να τον έχω φίλο μου θα πει θέλω γι' αυτόν καθετί που το θεωρώ καλό, όχι για να κερδίσω κάτι ο ίδιος, αλλά αποκλειστικά για χάρη εκείνου· κάνω μάλιστα και ό,τι μπορώ για να αποκτήσει αυτά τα καλά εκείνος⁴. Φίλος είναι το πρόσωπο που αγαπά με τον ίδιο τρόπο που είπαμε και αγαπιέται με τον ίδιο τρόπο: όσοι πιστεύουν ότι η σχέση τους είναι αυτού του είδους, θεωρούν ότι είναι φίλοι⁵. Με όλα αυτά να τα έχουμε δεχτεί, καταλήγουμε πια –υποχρεωτικά– στο ότι φίλος είναι αυτός που χαίρεται με τα καλά και λυπάται με τα δυσάρεστα που συμβαίνουν στον φίλο του – και αυτό όχι για κανένα άλλο λόγο παρά μόνο για χάρη εκείνου⁶.

(Ἀριστοτέλης, Ρητορική, Β, 1380b 35-1381a 10) - Από ανθολογία κειμένων Γ΄ Τάξης Γυμνασίου.

Η ωραιότερη παρέα που υπήρξε ποτέ κλείνει φέτος σαράντα χρόνια, επέτειος που σφραγίστηκε δραματικά από την απώλεια του αγαπημένου και ξεχωριστού Γιώργου Σκιάνη του Αιμιλίου. Αφιερωμένη στη μνήμη του είναι η αναδημοσίευση μιας συγκινητικής ανάρτησής του στο blog "Άτακτος Λόγος". Πρόκειται για ένα απέριττο μήνυμα παντοτινής, πραγματικής φιλίας.

Δευτέρα, 5 Ιανουαρίου 2015

Το κομμάτι του Μήτσου

Το καλοκαίρι του 2002 ήταν ζόρικο για μένα. Η Νίλντα είχε ήδη φύγει για Φιλιππίνες, μαζί με το παιδί, αναζητώντας μια λύση για την προϊούσα επιδείνωση της όρασής της. Εγώ ετοιμαζόμουν να την επισκεφτώ για να δούμε από κοντά τί θα έπρεπε να κάνουμε. Και κάπου τέλη Ιουνίου με αρχές Ιουλίου έρχεται το μοιραίο για τη 17 Νοέμβρη: η βόμβα σκάει στα χέρια ενός μέλους της και αρχίζουν οι συλλήψεις και οι ανακρίσεις. Την πρώτη βδομάδα παρακολουθούσα παθητικά από την τηλεόραση τα τεκταινόμενα, έχοντας την αίσθηση ότι δε με αφορούσε αυτή η ιστορία. Αμ δε... κάποιο Σάββατο βράδυ, εκεί που έβλεπα ειδήσεις, ακούω για πρώτη φορά ότι καταζητείται ένας παλιός, σχεδόν ξεχασμένος φίλος, που είχα χάσει τα ίχνη του για δεκαετίες. Παρά λίγο να πεταχτώ όρθιος από την πολυθρόνα. Ξάφνιασμα για το μαντάτο. Και κάποια ανησυχία ότι μέσα στην αναμπουμπούλα μπορεί οι διωκτικές αρχές να ενοχλούσαν παλιούς φίλους και γνώριμους, οπότε θα έπρεπε να αποδείξω ότι δεν είμαι ελέφαντας.

Αυτή τη φορά όμως η αστυνομία έδειχνε σίγουρη για το πώς να πορευτεί και δεν έπιανε «συνήθεις υπόπτους» στο βρόντο. Όσο για μένα, προς το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου ήμουν ήδη στις Φιλιππίνες και είχα άλλους πονοκεφάλους να διαχειριστώ. Τον Αύγουστο, λίγες μέρες μετά την επιστροφή μου από το ταξίδι, μαθαίνω ότι ο Δημήτρης παραδόθηκε αυτοβούλως στη ΓΑΔΑ. Μήπως είχε και που να πάει έτσι όπως είχαν έρθει τα πράγματα;

Τη δίκη της 17 Νοέμβρη την παρακολούθησα από τις εφημερίδες. Και την απολογία του Δημήτρη, Ιούλιο του 2003 πια, τη διάβασα στο αεροπλάνο, καθοδόν πάλι προς Φιλιππίνες. Η απολογία αυτή είχε συγκινήσει το ακροατήριο, εμένα όμως με άφησε με ερωτηματικά. Η χαρακτηριστική του ρήση ότι «οι ενέργειές μας μιλούν από μόνες τους» δε μου ήταν καθόλου πειστική. Στην πραγματικότητα, ουκ ολίγες φορές είχα δυσφορήσει, ή και αγανακτήσει με τις ενέργειες αυτής της οργάνωσης. Ωστόσο για δυο πράγματα είχα πειστεί: α) ότι ο Δημήτρης δεν ήταν πράκτορας της ασφάλειας, ή της ΕΥΠ, ή της CIA, όπως διατυμπάνιζαν διάφοροι συνωμοσιολόγοι, τρομοκρατολόγοι και λοιποί αναλυτάδες της συμφοράς β) ότι η ένοπλη δράση του δεν υπαγορεύτηκε από δολοφονικά ένστικτα ή από το κυνήγι των προνομίων και του χρήματος, αλλά από μια πολιτική αντίληψη που σημάδεψε πολλούς αριστερούς, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου, σε εποχές που η επανάσταση φαινόταν εφικτή, και που άφηνε τα απόνερά της σε βάθος δεκαετιών.

Το καλοκαίρι του 2004 επέστρεψαν η Νίλντα και το παιδί από τις Φιλιππίνες. Επιτέλους, θα ζούσαμε σαν οικογένεια. Και μια από τις οικογενειακές τελετές είναι και η κοπή της πίτας την παραμονή της πρωτοχρονιάς. Εκείνη λοιπόν την πρωτοχρονιά του 2005 είμαστε σπίτι και εγώ, ως αρχηγός της οικογένειας, μοίραζα τα κομμάτια στους παρευρισκόμενους. Κάπου εκεί διαπίστωσα ότι περίσσευε ένα. Για ποιόν να ήταν άραγε; Τότε μου ήρθε η φαεινή ιδέα: «το κομμάτι είναι για ένα φίλο που βρίσκεται στη φυλακή» είπα στην ομήγυρι, χωρίς να δώσω άλλες εξηγήσεις.

Τα επόμενα χρόνια, η σεμνή τελετή γινόταν στο ίδιο μοτίβο. Πάντα φρόντιζα να αφήσω ένα κομμάτι για το Δημήτρη. Ο καιρός κυλούσε, με τις περιπέτειες υγείας, με τις στενοχώριες και με την ελπίδα ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Με το Δημήτρη δεν είχα ποτέ καμμια επαφή, όμως πάντα τον θυμόμουν τις πρωτοχρονιές. Ένα κομμάτι του εαυτού μου είναι κι’αυτός, έστω και αν οι δρόμοι μας είχαν χωρίσει από νωρίς, έστω και αν κατά βάθος ποτέ δεν τον είχα γνωρίσει καλά. Και φτάνουμε στη φετινή πρωτοχρονιά του 2015. Βαρύ το κλίμα, η Νίλντα έχει πεθάνει εδώ και μερικές βδομάδες. Στο σπίτι μόνοι μας, εγώ και η κόρη μου. Να κόψουμε την πίτα.

Να και το κομμάτι του φυλακισμένου.

--Μα πώς επιτέλους τον λένε αυτό το φίλο σου και τί έχει κάνει; Ρωτάει η μικρή.

--«Δημήτρης Κουφοντίνας. Ήταν στη 17 Νοέμβρη», της απαντώ.

--Ώστε αυτός είναι; Κι’εγώ που νόμιζα ότι θα ήταν κάποιος που τον είχαν μέσα για χρέη

--..........

--Αυτός είναι που έγραψε και το βιβλίο, ε; Θα το διαβάσω.

--«Να το διαβάσεις. Αξίζει τον κόπο».

Γιώργος Αιμ. Σκιάνης

   

Αναρτήθηκε από Άτακτος Λόγος στις 12:39 μ.μ. 2 σχόλια:

Γιώργος Αιμιλίου

Ο παππούς μας Γιώργος Σκιάνης παντρεύτηκε την γιαγιά μας Ελένη Μυλωνά και έκαναν έξη αγόρια: τον Βάσο, τον Βάγγο, τον Ντίνο, τους δίδυμους Λέλο και Νίκο και τον μικρότερο, τον Αιμίλιο.Η γιαγιά μας πέθανε στα τριαντατόσο και ο παππούς μας γύρω στα πενήντα.

Ο Βάσος πνίγηκε στα δεκαεφτά, ο Νίκος εκτελέστηκε από τους γερμανούς στα εικοσιτρία, ο Βάγγος πέθανε γύρω στα σαρανταπέντε, ο Λέλος, ο πατέρας μου, στα εξηνταπέντε, ο Ντίνος στα εξηνταεννέα και ο Αιμίλιος στα εβδομηνταδύο.

Ο Βάγγος έκανε μια κόρη, την Λίτσα, ο Ντίνος τον Νίκο, την Μαριαλένα και την Φοίβη, ο Λέλος τον Γιώργο και τον Αντρέα και ο Αιμίλιος τον Γιώργο και την Ελένη.

Τα τρία μικρότερα ξαδέρφια έφυγαν: πρώτη η Ελένη στα σαραντατρία, δεύτερη η Φοίβη στα πενηνταένα και τρίτος ο Γιώργος του Αιμίλιου, χθες, στα πενηνταπέντε του.

Τι να πω και τι να γράψω για τον Γιώργο; Οι λέξεις μου επιστρέφουν ψεύτικες, αυτό ακριβώς που δεν ήταν εκείνος. Τα λόγια θα φανούν υπερβολικά, ενώ στην πραγματικότητα είναι λίγα.

Μακάρι  να είχα αξιοποιήσει νωρίτερα τα μεγάλα μαθήματα που πήρα από κείνον. Μακάρι να βρισκότανε ακόμη μαζί μας αυτός ο πανεπιστημιακός δάσκαλος και να συνεχίσει να μας παραδίδει Αλήθεια, Ευθύνη, Παραγωγική Εργατικότητα, Αξιοπρέπεια, Ανιδιοτέλεια, Ανεπιτήδευση, Διαρκή Αναστοχασμό.

Άφησε ανεκτίμητη πνευματική και ψυχική κληρονομιά στην κόρη του Αιμιλία που έχασε και τους δυο γονείς της σε διάστημα πολύ λίγων μηνών. Δίπλα της θα βρισκόμαστε όλοι όσοι αγαπήσαμε και θαυμάσαμε τον Γιώργο και πρώτος ο βράχος προσφοράς και αγάπης Στάθης Σπηλιόπουλος, ο άντρας της Ελένης.

γ.μ.σκιάνης ΟΝΕΙΡΕΥΟΜΑΙ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ ΜΟΥ: ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΜΟΥΘ

γ.μ.σκιάνης ΟΝΕΙΡΕΥΟΜΑΙ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ ΜΟΥ: ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΜΟΥΘ: Τα κείμενα αυτά είναι μια προσφορά του ιστολογίου για τους φίλους που τους αρέσουν οι ιστορίες. Σκοπός μου είναι βασικά να ανεβάσω σενάρ...

ΟΙ ΔΥΟ ΔΡΟΜΟΙ ΕΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥ

Σε περιόδους κρίσης, κοινωνικών και προσωπικών αδιεξόδων, η θρησκευτικότητα τονώνεται διότι ο παρηγορητικός της χαρακτήρας είναι αναμφισβήτητος. Το ζήτημα είναι αν αυτή η θρησκευτικότης εκδηλώνεται ως αναζήτηση νοήματος ή ως απλή επίκληση της θεότητας για λύση εξ ουρανού.

Αγάπη και φόβος είναι τα άκρα αντίθετα μιας διπλής κλίμακας. Εκεί που περισσεύει η αγάπη υποχωρεί ο φόβος και αντιστρόφως.

Οι άνθρωποι που φοβούνται, που δειλιάζουν, θεωρούν ότι η τύχη τους και η τύχη των άλλων εξαρτώνται αποκλειστικά από το θείο θέλημα. Αναφερόμενος ειδικά σε χριστιανούς ορθόδοξους, παρατηρώ ότι η συχνή προσφυγή στο σχήμα του σταυρού, στην επίκληση των αγίων, στην λατρεία των εικόνων είναι ο πρόσφορος τρόπος να βγάλουμε την ευθύνη από πάνω μας και να την αφήσουμε στον Θεό.

Από την Δευτέρα μπαίνουμε σε μια περίοδο του έτους που για την χριστιανική και μάλιστα για την ορθόδοξη χριστιανική πίστη έχει κορυφαία σημασία, περιέχει τα βασικότατα νοήματα. Προετοιμαζόμαστε για την Σταύρωση και την Ανάσταση.

Τι είναι η Σταύρωση εκτός από Ευθύνη; Αν τα ευαγγέλια δεν περιείχαν κορυφαία νοήματα θα ήταν απλές ιστοριούλες. Χιλιάδες βασανίστηκαν και σταυρώθηκαν την εποχή εκείνη, δεν ήταν μόνον ο Χριστός. Γιατί λοιπόν μας απασχολεί ιδιατέρως η σταύρωση του Χριστού; Διότι δια της Σταυρώσεως ο Χριστός παίρνει επάνω του τις αμαρτίες του κόσμου, δηλαδή του Ανθρώπου αλλά και κάθε ανθρώπου ξεχωριστά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι απαλλάσσει τον κάθε άνθρωπο από την δική του ευθύνη. Αντίθετα. Τον ταξιδεύει από το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας. Του λέει ότι είναι ελεύθερος να διαλέξει. Αν πάρει την ευθύνη του εαυτού του και του συνανθρώπου του είναι δικός του, είναι κολλητός του. Και κάτι περισσότερο: Αν γίνει άνθρωπος της ευθύνης, μπορεί να αναγεννηθεί, να γίνει καλύτερος. Αυτό είναι το νόημα της Ανάστασης. Ανάσταση χωρίς Σταύρωση δεν υπάρχει.

Λιγότερα σταυροκοπήματα, γονυκλισίες και τύποι και περισσότερη ευθύνη απέναντι στον εαυτό, τον αδερφό, τον συνάνθρωπο, αυτό θα ήταν μια πραγματική πρόοδος για τα καθ’ ημάς.

 Καλοί άνθρωποι και καλοί πολίτες. Καλή Σαρακοστή.     

ΕΝΑΣ ΑΚΕΡΑΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ήμουν τυχερός που είχα πεθερό τον Ανδρέα Τσαμήτα.

Δεν υποτιμώ τους καλούς τρόπους. Μου αρέσουν οι άνθρωποι που εκφράζουν την άποψή τους είτε είναι θετική είτε είναι αρνητική, κομψά, χωρίς να προκαλούν. Φυσικά απεχθάνομαι τους καλούς τρόπους που κρύβουν υποκρισία, ψευτιά και κολακεία.

Ο Ανδρέας αδιαφορούσε για τους καλούς τρόπους. Θα έλεγες ότι δεν τον ένοιαζε διόλου να παρουσιάσει μια ωραία εικόνα του εαυτού του. Τα συναισθήματά του ήταν αυθεντικά. Αυτός ο απότομος άνθρωπος είχε γνήσια καλοσύνη και αγαπούσε βαθειά τη γυναίκα του, τα παιδιά του, τους δικούς του ανθρώπους αλλά δε σταματούσε εκεί. Ήταν πρόθυμος να βοηθήσει όποιον είχε πραγματική ανάγκη και να του συμπαρασταθεί.

Στα νιάτα του, στις άγριες εποχές της κατοχής και του εμφυλίου, έχασε τους γονείς του και θα μπορούσε πολύ εύκολα να παρασυρθεί σε αγριότητες από εκδικητική μανία. Ο Ανδρέας όμως ήταν γενναίος αλλά δεν ήταν δολοφόνος ούτε βασανιστής. Δεν παρασύρθηκε και απέστρεψε το πρόσωπο από αυτούς που παρασύρθηκαν.

Υπήρξε αστυνομικός αλλά περισσότερο από φύλακας του άστεως ήταν φίλος του δικαίου. Δεν συμβιβάστηκε με απατεωνιές και κομπίνες εις βάρος συνανθρώπων του. Δε μακροημέρευσε στην αστυνομία αλλά όπου δούλεψε στη συνέχεια έδειξε αυτό που τον χαρακτήριζε: συνέπεια και αυστηρότητα για παραβάτες και λουφαδόρους.

Απογοητεύτηκε, είναι αλήθεια, από την συμπεριφορά ορισμένων δικών του ανθρώπων. Δεν τους συγχώρεσε ποτέ και κατά τη γνώμη μου είχε δίκιο.

Ο Ανδρέας έφυγε. Δυνατός παρά τα ογδονταεννιά του χρόνια. Πάλεψε αλλά υπέκυψε. Το Καλαμάκι, ο Αλμυρός και το Τσατάλι δεν θα μου φανούν ποτέ πια τα ίδια.

ΤΙ ΕΣΤΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ;

Από τις απαντήσεις που έχω ή δεν έχω διαβάσει σε αυτό το ερώτημα, πειστικότερη μου φαίνεται η παρακάτω:

Η φιλοσοφία είναι στοχασμός. Στοχαζόμαστε πάνω στα πάντα για να μπορούμε ή να μπορέσουμε να υποφέρουμε τον εαυτό μας.

Η ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΚΡΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

Θα ξεφύγω από την πεπατημένη για να γράψω μια ειλικρινή νεκρολογία κάποιου που υπήρξε για πολλά χρόνια κομμάτι της καθημερινότητάς μου.

Θα ξεκαθαρίσω ότι ο Χριστόφορος Χαραμής δεν ήταν φίλος μου, οπότε μπορείτε κάλλιστα να θεωρήσετε την αναφορά μου σε αυτόν σαν αποτέλεσμα προκατάληψης. Όμως, ακόμη κι αν είμαι άδικος μαζί του, θα παραδεχθείτε ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι Χ.Χ. στους οποίους η νεκρολογία αυτή ταιριάζει γάντι.

Συνήθως ξεκινάμε εκθειάζοντας την καλοσύνη ή την ανθρωπιά του αποβιώσαντος. Ο ίδιος ο Χ.Χ. μας βγάζει από την δύσκολη θέση να πούμε ψέματα ή πράγματα που δεν πιστεύουμε γιατί ουδέποτε τον απασχόλησε το θέμα. Ενίοτε, με πολύ δυσκολία και συνήθως ανεπιτυχώς, προσπαθούσε για λόγους τυπικούς να δείξει ότι ενδιαφέρεται για τον άλλον. Κατά κανόνα άφηνε ελεύθερα να φανεί η παγερή του αδιαφορία για οτιδήποτε σοβαρό απασχολούσε ή συνέβαινε στους γύρω του.

Ο Χ.Χ. ήταν νάρκισσος. Ο νάρκισσος δεν αγαπά τον εαυτό του, αγαπά αποκλειστικά την εικόνα του. Περιποιείται την εικόνα αυτή με περισσή φροντίδα και βεβαίως ενδιαφέρεται για την εντύπωση που κάνει το δημιούργημά του στους άλλους. Ατυχώς, δεδομένου ότι ουδέποτε ασχολείται με τον άλλον, αδυνατεί να πιάσει τον σφυγμό του και αποτυγχάνει παταγωδώς στο να πλασάρει μια αρεστή εικόνα σαν υποκατάστατο ενός σκιώδους εαυτού.

Ο Χ.Χ. κατέληξε να αρέσει μόνο στο ίδιο και σε κανέναν άλλον.

Είχε βεβαίως οικογένεια. Η γυναίκα του, κομψή, πλούσια και αρκετά πνευματώδης, συμπλήρωνε ιδανικά γι αυτόν μια οικογενειακή φωτογραφία ιλουστρασιόν στην οποία θέλησε να εντάξει και το παιδί του κάνοντάς το μια ταιριαστή καρικατούρα. Ευτυχώς δεν τα κατάφερε.

Στη δουλειά του ήταν αρκετά καλός, καλύτερος ίσως από τον μέσο όρο. Υπό την έννοια αυτή μπορούμε να πούμε ότι πρόσφερε στο κοινωνικό σύνολο. Όμως, ήταν τόσο ενοχλητικός και αποθαρρυντικός για τους συναδέλφους του που υπέσκαπτε την ομαδική δουλειά και υπονόμευε την παραγωγή των άλλων.

Ότι μπορούσε να οικειοποιηθεί από το έργο των άλλων το παρουσίαζε σαν δικό του και ότι δε μπορούσε να οικειοποιηθεί το υποτιμούσε. Η εικόνα του ήταν μια αδηφάγος μαύρη τρύπα που εξαφάνιζε μέσα της κάθε τι που περνούσε δίπλα της.

Υπήρξε ο Χ.Χ. ευχαριστημένος από την ζωή του; Βρήκε μέσα στον κόσμο των ψευδαισθήσεων την ευτυχία; Αμφιβάλλω. Σου έδινε την εντύπωση ότι ουδέποτε έψαξε μέσα του και ποτέ δεν κατάφερε να αποκαταστήσει μια ενότητα εαυτού. Ήταν ταυτόχρονα υποκείμενο και αντικείμενο σε ένα κλειστό σύμπαν μηδενικής χωρητικότητας.

Ήταν πραγματικός ο Χ.Χ.; Έζησε τωόντι; Πόση σημασία έχει αν είναι δημιούργημα της δικής μου ή της δικής του φαντασίας; Πρόκειται στην ουσία για την φαινομενολογία ενός νεκρού πνεύματος.